Naar de inhoud

Uitvoering en keuze

Hoe train je medewerkers in AI?

Cas Sombroek · Technology Lead bij Pilex

· 10 min lezen

Je traint medewerkers in AI door de training af te stemmen op hun rol en op de AI die ze gebruiken. Begin met een basis voor iedereen over veilig werken, geef teams een workshop met eigen processen, en train dagelijkse gebruikers en beheerders dieper. Laat mensen oefenen met eigen voorbeelden en leg vast wie wat volgde.

Waarom je medewerkers moet trainen in AI

Je traint medewerkers in AI om twee redenen: de wet vraagt dat je hun AI-geletterdheid ondersteunt, en zonder training levert AI weinig op of gaat het mis. Die tweede reden weegt in de praktijk het zwaarst.

De wettelijke aanleiding is artikel 4 van de AI-verordening. Elke organisatie die AI inzet, moet maatregelen nemen die de AI-geletterdheid ondersteunen van de mensen die namens haar met AI werken. AI-geletterdheid is de kennis en vaardigheid om AI geïnformeerd te gebruiken en de risico's te herkennen. De plicht geldt sinds 2 februari 2025 en is in juli 2026 aangepast: je hoeft geen bepaald niveau te waarborgen. De details staan in de gids over AI-geletterdheid.

De Europese Commissie schrijft geen verplichte training voor. Ze noemt wel wat een organisatie ten minste nagaat: is er een algemeen begrip van AI, wat is de eigen rol, welk risico hebben de systemen, en passen de maatregelen bij de kennis van de mensen en de context van gebruik.

De praktische reden is eenvoudiger. Medewerkers gebruiken AI al, met of zonder instructie. Wie niet weet wat er wel en niet in een AI-tool mag, zet er klantgegevens in. Wie niet weet dat een model feiten kan verzinnen, neemt een fout antwoord over.

Vier soorten AI-training voor je organisatie

Er zijn vier soorten AI-training: een lezing of inspiratiesessie, een workshop met eigen processen, een vaardigheidstraining per rol en een opleiding voor beheerders en ontwikkelaars. Ze lossen verschillende problemen op, en de meeste organisaties hebben er meer dan één nodig.

Vier soorten AI-training, voor wie ze zijn en wat ze opleveren
SoortVoor wieWat het oplevertWat het niet oplevert
Lezing of inspiratiesessieDe hele organisatie of het managementEen gedeeld beeld van wat AI is en kan, en draagvlak om te beginnenVaardigheid: niemand werkt er daarna anders door
Workshop met eigen processenEen team of afdeling, met management en uitvoerend werk door elkaarEen lijst met kansen in het eigen werk en afspraken over veilig gebruikRoutine: die komt pas met oefenen in de weken erna
Vaardigheidstraining per rolMedewerkers die dagelijks met AI werkenMensen die een tool zelfstandig en veilig gebruiken voor hun eigen takenInzicht in beheer, kosten of techniek
Opleiding voor beheerders en ontwikkelaarsIT, ontwikkelaars en wie toezicht houdt op AI-systemenKennis van hoe systemen werken, waar ze falen en hoe je ze bewaaktBreed gebruik in de organisatie

De soorten bouwen op elkaar. Een lezing zonder vervolg zakt weg. Een vaardigheidstraining zonder eerst te bepalen waar AI in het werk past, traint mensen op voorbeelden die niet de hunne zijn.

Dit sluit aan bij artikel 4, dat maatregelen vraagt die passen bij de kennis en ervaring van mensen en bij de context van gebruik. In de praktijk wordt dat: een basis voor iedereen, meer voor wie dagelijks met AI werkt, en verdieping voor wie systemen beheert.

Wat voor training zoek je als je team beter met AI moet leren werken?

Je zoekt de training die past bij het probleem dat je nu hebt, en dat vind je met drie vragen. Het aanbod is groot, dus begin bij je eigen situatie.

Wat moet er na afloop anders zijn? Wil je dat mensen weten wat AI is, dan volstaat een lezing. Wil je weten waar AI in jullie werk past, dan zoek je een workshop. Wil je dat mensen een tool morgen goed gebruiken, dan zoek je een vaardigheidstraining.

Welke AI gebruiken jullie al? Een training op ChatGPT helpt weinig als de organisatie Copilot heeft uitgerold. Vraag of de trainer werkt met de tools en de versies die jullie hebben.

Wie zit er in de groep? Een gemengde groep werkt goed voor een workshop, omdat management en uitvoering dan samen prioriteiten stellen. Voor een vaardigheidstraining werkt een groep met hetzelfde soort werk beter.

Twijfel je tussen breed en diep, begin dan breed en kort. Een eerste sessie laat zien waar de vragen zitten en wie de voortrekkers zijn. Daarna weet je voor wie verdieping zin heeft.

Een waarschuwing: koop geen training om een adoptieprobleem op te lossen dat eigenlijk een toolprobleem is. Als de goedgekeurde tool slechter werkt dan het privé-account, verandert een training dat niet.

Wat een goede AI-bedrijfstraining bevat

Een goede AI-bedrijfstraining bevat drie dingen: eigen voorbeelden, veilig werken en oefenen. Ontbreekt er één, dan blijft er weinig van hangen.

Eigen voorbeelden. Mensen leren het snelst op hun eigen werk: de offerte, het klantdossier, het rapport dat elke maand terugkomt. Een goede trainer vraagt vooraf welke processen er spelen en bouwt de sessie daaromheen. Algemene voorbeelden over gedichten en vakantieplannen laten zien dat de trainer zich niet heeft voorbereid.

Veilig werken. Elke training hoort te behandelen wat er wel en niet in een AI-tool mag, hoe je een uitkomst controleert en wat de interne regels zijn. Dat is ook de kern van wat artikel 4 vraagt. Zie de gidsen over bedrijfsgegevens in ChatGPT en over AI die dingen verzint.

Oefenen. Een deelnemer die alleen luistert, kan het daarna niet. Reken op een flink deel van de tijd met de handen aan het toetsenbord, op eigen taken, met de trainer in de buurt.

Vraag daarnaast naar wat er na de sessie gebeurt. Krijgen deelnemers iets mee waarmee ze verder kunnen, zoals voorbeeldprompts voor hun eigen taken? Is er een moment om vragen te stellen die pas bij het gebruik opkomen?

En vraag wat de trainer zelf met AI doet. Iemand die dagelijks oplossingen bouwt of gebruikt, herkent de problemen van je team sneller dan iemand die alleen lesgeeft.

AI-training voor medewerkers op locatie of met open inschrijving

Een training op locatie voor je eigen team, ook in-company genoemd, past meestal beter dan een open inschrijving, omdat je dan met eigen processen en eigen regels werkt. Open inschrijving heeft zin in een paar duidelijke gevallen.

Bij een in-company training zit het hele team in dezelfde sessie. De voorbeelden komen uit jullie werk, de regels zijn jullie regels, en afspraken die je maakt gelden meteen voor iedereen. Je kunt ook vertrouwelijke voorbeelden gebruiken, wat in een open groep niet kan.

Een open inschrijving is een training waar deelnemers van verschillende organisaties zich los voor aanmelden. Dat past als je één of twee mensen wilt opleiden, bijvoorbeeld een beheerder of een toekomstige interne trainer. Het past ook als iemand een specialistische opleiding nodig heeft die voor één team te smal is.

Op locatie of online is een aparte keuze. Samen in één ruimte werkt het best voor een eerste sessie, omdat mensen dan sneller vragen stellen en bij elkaar meekijken. Online werkt goed voor korte vervolgsessies en voor teams die verspreid werken.

Let bij in-company trainingen op de voorbereiding. Een trainer die zonder intake komt, geeft dezelfde sessie als bij de vorige klant. Dan betaal je voor maatwerk en krijg je een open training in je eigen vergaderzaal.

Wanneer een AI-lezing voor bedrijven genoeg is

Een AI-lezing is genoeg als het doel bewustwording of draagvlak is, en te weinig als je wilt dat mensen anders gaan werken. Een lezing verandert wat mensen weten, zelden wat ze doen.

Een lezing past op drie momenten. Aan het begin, als de organisatie nog geen gedeeld beeld heeft van wat AI is. Bij een besluit, als het management moet kiezen of en waar het investeert. En bij een bijeenkomst waar je een groot gezelschap in korte tijd wilt bereiken.

Een goede lezing voor bedrijven laat werkende voorbeelden zien uit een vergelijkbare sector, is eerlijk over wat AI niet kan en eindigt met een concrete volgende stap. Wees kritisch op sprekers die vooral vergezichten schetsen. Daar wordt een zaal enthousiast van, en maandag verandert er niets.

Voor de plicht tot AI-geletterdheid kan een lezing meetellen als onderdeel, omdat ze bijdraagt aan een algemeen begrip van AI. Als enige maatregel is ze mager. De Commissie vraagt maatregelen die passen bij de rol van de medewerker en bij het risico van de systemen, en een algemeen verhaal voor iedereen doet dat per definitie niet.

Plan daarom bij elke lezing meteen het vervolg: een workshop per team, of een training voor de mensen die het meest met AI werken.

Hoe je het effect meet en vasthoudt

Je meet het effect door vooraf vast te leggen wat er moet veranderen en dat na een paar weken te controleren. Een tevredenheidsformulier aan het eind van de dag meet alleen of de sessie leuk was.

Begin met een nulmeting. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt in haar handreiking een enquête als manier om te zien waar je begint, en raadt aan regelmatig te evalueren of je doelen worden gehaald.

Kijk daarna naar drie dingen. Gebruik: werken mensen met de goedgekeurde tools, en hoe vaak. Kwaliteit: neemt het aantal fouten of vragen af. Gedrag: weten mensen wat er niet in een tool mag, en houden ze zich eraan.

Vasthouden vraagt meer dan één sessie. Wat werkt: een paar voortrekkers per team die vragen van collega's opvangen, een vaste plek voor goede voorbeelden, en een kort vervolgmoment waarin mensen laten zien wat ze hebben gemaakt.

Leg ten slotte vast wie welke training volgde en wanneer. Een certificaat is niet nodig. Een intern overzicht is je onderbouwing voor artikel 4. Wie in Nederland toezicht houdt, regelt de Uitvoeringswet AI-verordening. Het voorstel daarvoor bracht het kabinet in april 2026 in consultatie.

Waar de workshop en training van Pilex passen

Pilex geeft een workshop met eigen processen en trainingen op drie niveaus. Hieronder staat wat die inhouden, zodat je ze naast de vier soorten kunt leggen.

De AI-workshop duurt 2 uur, is bedoeld voor teams van 10 tot 15 mensen en begint met een intake op maat. In de workshop zoekt je team met de eigen processen op tafel waar AI tijd scheelt of fouten voorkomt. Elke kans wordt geclassificeerd en geprioriteerd, en het team leert wat je wel en niet in een AI-tool zet. Technische kennis is niet nodig.

Training & Adoptie gaat verder. Medewerkers krijgen training op drie niveaus: dagelijks gebruik, hoe het onder de motorkap werkt en hoe je een oplossing zelf aanpast. De uitrol begint bij power users, ervaren gebruikers die daarna ambassadeur worden, en gaat dan naar het bredere team.

De workshop is los te plannen. Het volledige adoptietraject in vijf fasen koppelen we aan een implementatie, omdat het dan het meeste oplevert.

Beide zijn een maatregel in de zin van artikel 4. Leg vast wie deelnam.

Wanneer je hulp van buiten nodig hebt

Hulp van buiten heb je nodig als niemand in huis genoeg ervaring heeft om collega's op hun eigen werk te trainen. Heb je die mensen wel, begin dan intern.

Een collega die AI dagelijks goed gebruikt, is vaak de beste eerste trainer. Die kent de processen en de regels en wordt vertrouwd. Geef die persoon tijd, laat hem of haar een korte sessie per team geven, en leg vast wie erbij was. De praktijkvoorbeelden van de Europese Commissie laten zien hoe andere organisaties dat aanpakken. De Commissie zegt erbij dat overnemen niet vanzelf betekent dat je aan artikel 4 voldoet.

Een externe trainer loont in drie situaties. Je hebt nog geen voortrekkers. Het management moet eerst zelf overtuigd raken en hoort dat liever van buiten. Of je wilt in korte tijd een hele afdeling meenemen en hebt daar intern de capaciteit niet voor.

Wees eerlijk over wat een training niet oplost. Ontbreken er duidelijke regels of een goedgekeurde tool, regel die dan eerst. Een AI-beleid van één A4 en een veilige werkomgeving maken van elke training daarna een betere besteding.

Veelgestelde vragen

Is AI-training voor medewerkers verplicht?
Een training als zodanig niet. Artikel 4 van de AI-verordening verplicht je wel tot maatregelen die de AI-geletterdheid van je medewerkers ondersteunen. De Europese Commissie schrijft dat er geen verplichte trainingen zijn voorgeschreven. Ze schrijft ook dat alleen de gebruiksaanwijzing laten lezen in veel gevallen niet werkt.
Wat is het verschil tussen een AI-workshop en een AI-training?
Een workshop is een korte werksessie waarin een team met eigen processen aan de slag gaat en bepaalt waar AI iets oplevert. Een training bouwt een vaardigheid op, vaak over meerdere sessies en per rol. De workshop is meestal het begin, de training het vervolg.
Hebben medewerkers een certificaat nodig na een AI-training?
Nee. Volgens de Europese Commissie is een certificaat niet nodig. Je kunt wel een intern overzicht bijhouden van trainingen en andere initiatieven. Dat overzicht is je onderbouwing als een toezichthouder of klant ernaar vraagt.
Is een AI-training op locatie beter dan online?
Voor een eerste sessie met een team meestal wel, omdat mensen dan eerder vragen stellen en samen aan eigen voorbeelden werken. Voor herhaling en verdieping werkt online goed. Kies op het doel van de sessie en op wat je team praktisch kan vrijmaken.
Hoe vaak moet je een AI-training herhalen?
De wet noemt geen termijn. De Autoriteit Persoonsgegevens raadt aan regelmatig te evalueren of je doelen worden gehaald. Geef in elk geval een nieuwe instructie als er een AI-systeem bij komt, als de regels wijzigen of als nieuwe collega's instromen.

Bronnen

Over de auteur

Portret van Cas Sombroek

Cas Sombroek

Technology Lead bij Pilex

Schrijft over de techniek achter veilige AI: architectuur, datastromen en wat er onder de motorkap gebeurt.

Inhoud gecontroleerd op · Cas op LinkedIn

Wil je dit voor je eigen organisatie uitzoeken?

Plan een intake van dertig minuten. We rekenen vrijblijvend één proces door en zeggen eerlijk of het de moeite waard is.

Mogen we meten hoe onze site wordt gebruikt?

Met analysecookies zien we welke pagina's helpen en van welke organisaties bezoekers komen. Zonder jouw akkoord plaatsen we ze niet. Meer hierover staat in ons privacybeleid.