Wat er op 15 augustus 2026 verandert
De Cyberbeveiligingswet, de Nederlandse implementatie van de Europese NIS2-richtlijn, treedt op 15 augustus 2026 in werking. De Eerste Kamer stemde er op 7 juli 2026 mee in, samen met de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten.
Vanaf die datum gelden nieuwe verplichtingen voor ruim achtduizend Nederlandse organisaties. De Cbw vervangt de Wet beveiliging netwerk- en informatiesystemen en schakelt de nationale toezichts- en handhavingsstructuur in.
Belangrijk: er is geen overgangstermijn. De verplichtingen gelden vanaf het moment van inwerkingtreding. Nederland was al ruim anderhalf jaar te laat met de omzetting, waardoor er geen ruimte meer is voor een gewenningsperiode.
Naast de wet zelf geldt het Cyberbeveiligingsbesluit, dat onderdelen nader uitwerkt: de zorgplicht, de registratieplicht en de trainingsplicht voor bestuurders.
Val je eronder?
Twee vragen bepalen het antwoord, en organisaties moeten dit zelf toetsen.
Zit je in een aangewezen sector? De wet onderscheidt essentiële en belangrijke entiteiten in sectoren als energie, transport, bankwezen, gezondheidszorg, drinkwater, digitale infrastructuur, overheid, post, afvalbeheer, chemie, levensmiddelen, productie en digitale aanbieders.
Ben je groot genoeg? In de regel gaat het om organisaties met meer dan vijftig medewerkers of een jaaromzet boven de tien miljoen euro. Kleinere organisaties vallen er meestal buiten, tenzij ze een kritieke rol vervullen.
Ook als je er zelf buiten valt, raakt de wet je waarschijnlijk indirect. De ketenbeveiligingsverplichting betekent dat organisaties die er wél onder vallen eisen gaan stellen aan hun leveranciers. Die druk beweegt nu al door de contractuele keten.
Voor wie in scope is, is registratie bij het Nationaal Cyber Security Centrum per 15 augustus verplicht.
Waarom je AI-systemen hieronder vallen
Dit is de vraag die in de meeste NIS2-stukken niet wordt beantwoord.
De zorgplicht gaat over je netwerk- en informatiesystemen. Een AI-systeem dat op je infrastructuur draait, dat gekoppeld is aan je bedrijfssystemen, of dat via een leverancier data van je verwerkt, is onderdeel daarvan. Er is geen uitzondering voor AI.
Praktisch betekent dat drie dingen.
Je AI-systemen horen in je risicobeoordeling, met dezelfde diepgang als je andere systemen. Ze horen in je incidentproces, inclusief scenario's die specifiek zijn voor AI. En je AI-leveranciers vallen onder je ketenbeveiliging, met alles wat daarbij hoort aan contractuele eisen en beoordeling.
Dat lijkt vanzelfsprekend en is het in de praktijk niet, omdat AI-systemen vaak buiten de reguliere IT-inkoop om binnenkomen.
De zorgplicht toegepast op AI
De zorgplicht vraagt om passende technische en organisatorische maatregelen, gebaseerd op een risicobeoordeling. Zes elementen daaruit hebben een directe AI-vertaling.
| Element uit de zorgplicht | Wat dat voor AI betekent |
|---|---|
| Risicoanalyse en beveiligingsbeleid | AI-systemen expliciet in scope, met eigen dreigingsscenario's |
| Incidentafhandeling | Scenario's voor onjuiste uitkomsten, datalek via prompt, gemanipuleerde agent |
| Bedrijfscontinuïteit | Wat als je modelaanbieder uitvalt of een model uitfaseert |
| Ketenbeveiliging | AI-leveranciers en hun subverwerkers beoordelen en contractueel vastleggen |
| Toegangsbeheer | Rechten van agents en assistenten, nooit ruimer dan de gebruiker |
| Logging en detectie | Herleidbaarheid per aanroep, afwijkingsdetectie op agentgedrag |
De laatste twee zijn het meest onderschat. Een AI-agent met te ruime rechten is een toegangsprobleem dat je zelf hebt gecreëerd, en zonder logging kun je een incident niet reconstrueren. Zie de gids over prompt injection.
De meldplicht en AI-incidenten
Bij een significant incident geldt een getrapte meldplicht: een vroegtijdige waarschuwing binnen 24 uur, een incidentmelding binnen 72 uur, en een eindrapport binnen een maand.
Welke AI-gerelateerde gebeurtenissen daaronder kunnen vallen:
Een datalek via een AI-systeem, bijvoorbeeld doordat gegevens in een prompt bij een externe partij belandden of doordat een assistent documenten toonde waarvoor de gebruiker geen rechten had.
Een gemanipuleerde agent die door verstopte instructies in verwerkt materiaal handelingen uitvoerde die niet waren beoogd.
Uitval van een AI-dienst waarvan een kritiek proces afhankelijk is geworden. Dat is een continuïteitsvraag die vaak pas bij de eerste storing wordt gesteld.
Neem deze scenario's op in je bestaande incidentproces, met dezelfde escalatiepaden. Een apart AI-incidentproces optuigen werkt in de praktijk niet, omdat het bij het eerste echte incident niet wordt gevolgd.
Let op de samenloop: een incident kan tegelijk meldplichtig zijn onder de Cbw en onder de AVG, met verschillende termijnen en verschillende ontvangers.
Bestuurders zijn persoonlijk aan zet
Een van de scherpste onderdelen van NIS2 en van de Nederlandse uitwerking: het bestuur moet de maatregelen goedkeuren, toezien op de uitvoering, en zelf voldoende kennis hebben om cyberrisico's te beoordelen. Het Cyberbeveiligingsbesluit werkt een trainingsplicht voor bestuurders uit.
Voor AI betekent dat concreet dat een bestuurder moet kunnen uitleggen welke AI er draait, welke data die ziet, en welk risico daarmee gemoeid is. Dat kan niet zonder een actueel register.
Dat register is precies hetzelfde register dat de AI-verordening van je vraagt, en dezelfde inventaris waarop je DPIA's rusten. Drie kaders, één onderliggende administratie. Wie dat scheidt, doet het werk drie keer.
De ketenvraag, twee kanten op
Als jij in scope bent, moet je je AI-leveranciers beoordelen: welke maatregelen nemen zij, waar draaien hun systemen, wie zijn hun subverwerkers, en wat gebeurt er bij een incident of bij beëindiging. Leg dat contractueel vast in plaats van het aan te nemen.
Als jij leverancier bent van een organisatie die in scope is, krijg je die vragen. Dat gebeurt nu al, vaak voordat de wet formeel in werking is, omdat inkopers vooruitlopen.
Dat tweede is voor veel MKB-bedrijven de feitelijke reden dat dit onderwerp op tafel komt: niet omdat ze zelf onder de wet vallen, maar omdat hun klant het vraagt. Een helder antwoord op die vraag is dan een commercieel voordeel.
Bij Perium, een cybersecuritybedrijf, draait het monitoren van kwetsbaarheden inmiddels doorlopend en geautomatiseerd, met classificatie op ernst en automatische rapportage. Dat is precies het type aantoonbaarheid dat de zorgplicht vraagt.
Wat je in de resterende dagen kunt doen
Volledig gereed zijn lukt niet meer. Deze vier stappen wel, en ze wegen zwaar bij een eerste toetsing.
- Toets of je in scope valt en registreer je bij het NCSC als dat zo is.
- Maak de inventaris, inclusief AI-systemen, met eigenaar en dataklasse. Zonder dit kun je geen enkele andere verplichting invullen.
- Beleg het bestuurlijk, met een genoemde verantwoordelijke en een agendapunt.
- Zet het incidentproces op papier, met de AI-scenario's erin en de termijnen van 24 uur, 72 uur en een maand.
Zichtbare handhaving zal tijd kosten, maar de verwachtingen worden nu al gevormd, en de druk vanuit de keten is er nu al.